Bądź na bieżąco - RSS

Chłopi mitologizacja wsi

Kategoria: Język polski   |   Dodano: 14 lutego 2011   |   Liczba słów: 633

Jak uwzniośla i mitologizuje atmosferę wsi Władysław Reymont, a jak film Jana Rybkowskiego „Chłopi”?

Powieść „Chłopi” Reymonta zawiera syntetyczny obraz wsi. Opisane zostały tu przede wszystkim stosunki oraz nastroje panujące w pouwłaszczeniowej wsi polskiej znajdującej się na terenie zaboru rosyjskiego. Bohaterem jest tu zbiorowość. W losy tej chłopskiej gromady wpisana została refleksja na temat uniwersalnych wyznaczników ludzkiej egzystencji.

Reymont nie osadza swoich bohaterów w konkretnym czasie i przestrzeni. Życie lipeckich chłopów trudno jest związać z konkretnym historycznym czasem. Wiemy jedynie, że akcja powieści obejmuje rok kalendarzowy, jesteśmy świadkami przemian pór roku, widzimy prace chłopów charakterystyczne dla każdej z nich. W życiu bohaterów bardziej liczą się bowiem powtarzalne czynności, związane z codziennością. Życie społeczności lipeckiej jest organizowane przez naturę, jak również przez obrzędy, obyczaje czy wierzenia. Ich życie toczy się w rytmie zgodnym z przemiennością pór roku, w odwiecznie ustalonym porządku. Wszyscy muszą się takiemu rytmowi podporządkować, uzależnić od niego rozkład swoich prac, a także czas wolny. Całe życie na wsi podlega specyficznemu kalendarzowi obyczajowo – liturgicznemu. Składają się na niego przede wszystkim wielkie święta religijne, odpusty, chrzciny, śluby, pogrzeby, zwyczaje ludowe, zabawy, wspólna praca. Obrzędy, obyczaje wyznaczają cykliczność życia każdego bez wyjątku członka społeczności lipeckiej, od dnia narodzin aż do śmierci. Każda jednostka należąca do gromady musi przestrzegać jej zwyczajów. Przykładem tego jest postać Jagny, którą ostatecznie potępia nawet Antek wypowiadający słowa: „Z gromadą żyję, to i z gromadą trzymam”.
Również życie religijne mieszkańców Lipiec toczy się w ścisłym związku z kalendarzem natury. Chłopi mocno przeżywają obecność Boga w naturze, naturalnie, spontanicznie. Każda rodzina, cała zbiorowość bardzo głęboko odczuwają święta. Chłopskie bytowanie podporządkowane temu rytmowi zyskuje głęboki sens symboliczny. Praca na roli to realizowanie Bożego planu, jest to sposób nawiązywania silnych więzi z ziemią, ze zbiorowością. Chłop jest związany z pracą i ze swoją ziemią od momentu narodzin do chwili śmierci. Rodzi się na niej i umiera jak choćby Boryna, którego śmierć jest symbolem przynależności człowieka do świata natury, do ziemi. Również inni bohaterowie zostają obdarzeni cechami o znaczeniu symbolicznym. Jagna staje się symbolem natury – jej urody, siły, ale i jej zagrożeń. Podobnie Hanka, niepozorna bohaterka, dzięki cierpieniu i miłości zdobywa świadomość swego przeznaczenia, stając się symbolem sił tkwiących w chłopskiej kulturze. Wieś staje się także uosobieniem tego co własne, znane, a zarazem powszednie i uświęcone. Miejsca leżące dalej poza wsią, nie skonkretyzowane, są obce, niczyje. Dlatego właśnie przestrzeń powieściowej wsi nosi cechy przestrzeni mitycznej, nasyconej symbolami. Przekazuje ona wiedzę o naturze, o pochodzeniu i przeznaczeniu świata oraz człowieka, wyjaśnia świat i pokazuje kierunek poszukiwania w nim sensu.
Bohaterowie „Chłopów” mają świadomość swojego miejsca, nie kierują się tylko instynktem. To właśnie mity umacniają w nich poczucie jedności, pokazując źródła obyczajów i norm rządzących światem wsi lipeckiej. Dlatego przestrzenią powieściową staje się nie dwór, leczc chata, w której rodzi się narodowa świadomość, stąd obraz chłopskiej chaty nabiera cech mitycznych.

Ta mitologizacja, uwznioślenie atmosfery wsi przekazane zostały w podobny sposób także w filmie Jana Rybkowskiego „Chłopi”. Również tutaj reżyserowi, tak jak i twórcy dzieła, nie chodziło o wierne odtworzenie topograficznych czy folklorystycznych szczegółów, lecz przede wszystkim o stworzenie obrazu syntetycznego, pokazanie ogólnie polskiej wsi.
Reżyser filmowy ma bardzo duże możliwości wypowiedzi, praktycznie nieograniczone, co sprawdza się też i w tym przypadku. Świetnie ukazane jest codzienne życie ludzi, ich praca, problemy, przyjemności, rozrywki. Na uwagę zasługuje przede wszystkim gra głównej pary aktorów: Władysława Hańczy (Boryna) i Emilii Krakowskiej (Jagna). Moim zdaniem obie te postaci zostały wykreowane znakomicie. Muzyczne opracowanie filmu to kolejna jego wartość, muzyka ułatwia analizę i stwarza odpowiedni nastrój. Podobnie scenografia, czyni doskonałe wrażenie i znakomicie odtwarza atmosferę wsi.

Chłopscy bohaterowie Reymonta żyją pełnią życia. Ich silny związek z ziemią, naturalna religijność sprawiają, że potrafią się bronić jako społeczność. Dlatego właśnie wieś może się stać źródłem narodowej integracji. Nie dwór, lecz chata staje się przestrzenią, w której rodzi się narodowa świadomość. Wartości te ukazuje nam również film Jana Rybkowskiego.

Podobne wypracowania: