Bądź na bieżąco - RSS

Sztuka bizantyjska malarstwo i ikony

Kategoria: Historia sztuki   |   Dodano: 22 marca 2011   |   Liczba słów: 493
Malarstwo bizantyjskie początkowo nawiązywało do sztuki hellenistycznej poprzez tworzenie iluzji rzeczywistości (np. mozaiki w kościele św. Demetriusza, VII w.). W VI i VII w. ostatecznie wykształciło styl surowy i hieratyczny, płaski i dekoracyjny, daleki od pogody malarstwa hellenistycznego i wczesnochrześcijańskiego. Przeważały złote lub neutralne tła. Wyraz twarzy ukazywanych postaci był z reguły surowy, poza sztywna, stroje długie, fałdowane schematycznie. Malarstwo cechowały: brak głębi przestrzeni, hieratyczność i monumentalizm ujęć, kolorystyczny przepych i dekoracyjność. W taki sposób starano się przedstawiać świat pozazmysłowy, mistyczny i wizyjny (np. mozaiki w San Vitale i San Apollinare Nuovo z VI w., w Rawennie i w Dafni z XI w.).
Najbardziej typową dziedzinę twórczości malarskiej stanowiła ikona. Jest to obraz wyobrażający osoby święte, sceny biblijne lub liturgiczno-symboliczne. Stanowi niezbędny element liturgii oraz przedmiot kultu jako odzwierciedlenie boskiego praobrazu towarzyszący wiernym w ich życiu publicznym i prywatnym. Genezę ikony wywodzi się między innymi z portretowego malarstwa późnoantycznego, a najstarsze zachowane ikony pochodzą z VI w. (np.: z klasztoru św. Katarzyny na Synaju).
Ikony malowano najczęściej na drewnie lipowym lub sosnowym, techniką enkaustyczną - czyli farbami rozpuszczanymi w gorącym wosku, później powszechnie temperą. Tła i nimby na ogół pokrywano złotem. Początkowo zdobiono je szlachetnymi kamieniami, od XIV w. całe (oprócz twarzy i dłoni postaci) pokrywano dekoracyjnym ornamentem, złotymi lub srebrnymi blachami. Kompozycja ikon była powtórzeniem tradycyjnych kanonów ikonograficznych, ostatecznie ukształtowanych w IX w., po okresie obrazoburstwa.
Ikony umieszczane były w kościołach prawosławnych na ścianach oddzielających prezbiterium od nawy, składały się zazwyczaj z przedstawienia centralnego, oraz z wystającego nad jego powierzchnię obramienia, na którym w tak zwanych ikonach z życiem umieszczano sceny związane z żywotem prezentowanego w części środkowej świętego. Każdemu przedstawieniu towarzyszył napis.
Malarstwo ikonowe rozwinęło się w krajach obszaru kultury bizantyjskiej (Grecja, Bułgaria, Serbia), szczególnie zaś na Rusi, gdzie zwłaszcza w XIV i XV w. przeżywało rozkwit (wykształciło się wiele szkół malarstwa). Najwybitniejsi malarze:
Teofan Grek z Bizancjum - twórca fresków cerkwi Przemienienia w Nowogrodzie; Andrzej Rublow z Rusi - ikony: „Trójca Święta”, „Archanioł Michał”.
Przykłady ikon: „Matka Boska Włodzimierska” - typ ikony przedstawiający czułość i głęboką duchową łączność - około 1411 r.; „Św. Jerzy zabijający smoka” - około XV w.; Szkoła Nowogrodzka „Matka Boża” - koniec XV w., Szkoła Moskiewska „Matka Boża ze świętymi” - XV w, Szkoła Nowogrodzka „Zaśnięcie Marii" - około XVI w., Szkoła Grecka - wyobrażenie matki z dzieckiem w geście błogosławieństwa.
Ikonoklazm, czyli obrazoburstwo to ruch religijny przeciwstawiający się czci obrazów i figur religijnych, głównie Jezusa Chrystusa. Ikonoklazm rozwijał się w Bizancjum w VIII i IX w., głównie w prowincjach wschodnich, między innymi pod wpływem tradycji żydowskiej. Powoływano się na Stary Testament („Nie będziesz wykonywał żadnych podobizn”). W 730 r. cesarz bizantyjski Leon III wydał edykt potępiający kult obrazów, a także zapoczątkował ich niszczenie. Punkt kulminacyjny ikonoklazm osiągnął za Konstantyna V - europejskie prowincje cesarstwa opowiedziały się za kultem obrazów.
Najwybitniejszym teoretykiem kultu i jego obrońcą był Jan z Damaszku. W roku 787 na Soborze Nicejskim II ikonoklazm został potępiony i przywrócono kult przedstawianych na obrazach postaci, podając jego teologiczne zasady.

Podobne wypracowania: