Bądź na bieżąco - RSS

Manieryzm w malarstwie

Kategoria: Historia sztuki   |   Dodano: 3 kwietnia 2011   |   Liczba słów: 550

Manieryzm to tendencja w sztuce europejskiej występująca w latach około 1520 - 1600. Współistniał z wieloma innymi nurtami sztuki XVI w. – m.in. z różnymi formułami dojrzałego i późnego renesansu. W szerszym znaczeniu oznacza „postawę umysłowo-kulturową, opartą na XVI wiecznym ideale gentil uomo - człowieka cechującego się zręcznością i wykwintem w zachowaniu, biegłego w towarzyskiej grze dobrych manier, doskonale edukowanego, mającego wytrawny smak artystyczny i wyczucie formy”.

Estetyka manieryzmu akcentuje przede wszystkim wytworność, wyrafinowanie, kunsztowność, świadomą sztuczność form. Zakłada znaczną swobodę wyobraźni i fantazji twórcy, zwolnionego z rygoru trzymania się reguł klasycznych. Celem nie jest zwykle naśladowanie świata realnego, lecz tworzenie dzieł bezbłędnych stylowo i formalnie (bezbłędny rysunek, skomplikowana kompozycja, trudne, sztuczne pozy, zaskakujące rozwiązania, wyrafinowana kolorystyka).

Manieryzm był zjawiskiem uformowanym we Włoszech, głównie w ośrodkach dworskich (Florencja, Rzym, Mantua i Parma).
Przedstawicielami typowego manieryzmu byli malarze: Parmigianino, A. Bronzino, G. Vasari, rzeźbiarze: B. Cellini, architekci: G. Romano, (Palazzo del Te w Mantui). Tendencje manierystyczne łączyły się czasem z innymi kierunkami artystycznymi, np.: z koloryzmem malarstwa weneckiego, w twórczości Tintoretta, ale nabierały odmiennego zabarwienia emocjonalnego.

W okresie około 1530 - 11500 manieryzm rozprzestrzenił się także poza Włochami. Rozwinął się bujnie w środowiskach dworskich Francji, około 1540 - 1580 (szkoła Fontainebleau, Paryż). W Polsce cechy manieryzmu dają się odkryć w rzeźbie Santi Gucciego lub w układzie i dekoracji zamku Krzyżtopór, pozostał w Polsce jednak kierunkiem słabo przyswojonym.

Pojęcie manieryzmu północnoeuropejskiego stosowane bywa też na określenie specyficznej formuły późnego renesansu północnego. Obejmuje wówczas dekorację, wyrafinowaną choć nie wyrosłą z włoskiej tradycji, architekturę rezydencjonalną i miejską w Anglii, Niderlandach, północnych Niemczech, Gdańsku, Skandynawii. Jako manierystyczny określany bywa też typ malarstwa pejzażowego sformułowany w Niemczech przez grupę artystów flamandzkich i rozprzestrzeniony w sztuce niderlandzkiej i niemieckiej około 1590 - 1620. Były to malowane z wirtuozerską precyzją, zamknięte w intymnej przestrzeni pejzaże o wymyślnej kompozycji i wyrafinowanej kompozycji.

Specyficzną redakcją manieryzmu było skrajnie ekspresyjne malarstwo El Greca, inaczej Dominico Theotocopuli (154? - 1614), działającego w Toledo. Kształcony najpierw u malarzy ikon, później u mistrzów weneckich (kopiował m.in. Tycjana, najsilniej oddziaływał na niego Tintoretto). Najbardziej „nowoczesny” z dawnych mistrzów.

Cechy charakterystyczne malarstwa El Greca (trzy etapy twórczości):
1 - wenecki
2 - rzymski
3 - „swój własny"
- silny wpływ Tintoretta (dramatyzm rysunku, kompozycja podzielona na sfery),
- wpływy weneckie (świetliste barwy, silne skróty perspektywiczne),
- gwałtowne, bez przejść kontrasty walorów,
- znaczenie światła sakralne, a nie estetyczne,
- gama kolorystyczna raczej chłodna - obok bieli i czerni dużo błękitów, ostrych żółci, mniej zieleni i czerwieni (czerwienie w tonie karminu),
- nie urywany, płynny i szeroki ślad pędzla,
- nie różnicuje powierzchni, nie oddaje substancji materii,
- maluje wielkie płaszczyzny draperii,
- portrety: wspaniałe, żywe, sugestywne, nie zdeformowane, oddaje osobowość portretowanego, wolne od zdobiących dodatków, popiersia (ujęcie w 3/4), tło neutralne. Koncentracja na treściach psychologicznych. Z biegiem czasu postacie coraz bardziej wydłużone i odnaturalnione, potężne, długie uda, małe głowy, dziwne spiczaste nosy, silnie zaznaczona muskulatura postaci, ekspresyjność,
- tematy malarskie ujmuje zwykle w wysokim prostokącie,
- niekiedy stosuje archaizmy, średniowieczna maniera umieszczenia kilku epizodów akcji równocześnie w obrębie jednego płótna,
- wszystko zostaje podporządkowane ekspresji,
- skłonność do piętrzenia nad sobą kształtów ludzkich czy elementów krajobrazowych (duży obszar nieba, bardzo nisko horyzont),
- ulubione tematy: Wniebowzięcie i Wniebowstąpienie,
- obrazy malował na płótnach zagruntowanych na biało lub brunatno, podmalowywał je zaczynając od najciemniejszych walorów temperą, na to kładł laserunki olejne.

El Greco doszedł do wizji całkowicie własnej, do stylu bardzo specyficznego i zwartego, odrzucając dekoracyjność wielkich Wenecjan, których wcześniej kopiował.

Podobne wypracowania: