Bądź na bieżąco - RSS

Architektura romańska w Polsce

Kategoria: Historia sztuki   |   Dodano: 19 kwietnia 2011   |   Liczba słów: 419

Styl romański w Polsce przypada na okres od X do XIII wieku. W zasięgu geograficznym stylu romańskiego Polska była krajem peryferyjnym - leżała na granicy terytoriów kościoła wschodniego i kościoła zachodniego, a chrystianizacja dotarła na nasze ziemie, gdy kraje Zachodu kończyły już pierwsze tysiąclecie chrześcijańskiej kultury łacińskiej, tak więc z konieczności rozwój artystyczny (związany wówczas głównie ze sztuką sakralną) był u nas procesem importu. Najwyraźniej zaznacza się piętno sztuki romańskiej niemieckiej i włoskiej (wpływy pośrednie od Niemiec). Do czasów dzisiejszych zachowały się nieliczne dzieła tego okresu.

Dzieje sztuki romańskiej polskiej dzielimy na dwa okresy:

Okres pierwszy: od 963 roku (początki państwa polskiego) do roku 1138 (podział Polski na dzielnice przez Bolesława Krzywoustego),
- wraz z przyjęciem chrześcijaństwa w 966 r. pojawiły się w Polsce zakony benedyktyńskie i cysterskie, które stanowiły grunt architektury (przeniesienie na grunt polski zachodnich organizacji monastycznych, pojawia się nowy budulec – kamień),
- główną rolę odgrywały Gniezno, Kraków, Płock jako ośrodki władzy kościelnej i świeckiej,
- dwa nurty w sztuce: pierwszy związany z tradycją sztuki karolińsko-ottońskiej, drugi związany z tradycją kościelnej sztuki chrześcijaństwa z terenów południowo-zachodniej Europy,
- budowle kościelno-świeckie - rezydencjalne (palatium - kaplica pałacowa) i wyłącznie sakralne (np. nieistniejące już katedry w Gnieźnie, Krakowie i Poznaniu),
Kraków - kościół p.w. św. Andrzeja - założenie krzyża greckiego o wydłużonym ramieniu wschodnim zakończonym apsydą. Fasada zachodnia z dwiema wieżami, prostokątnymi u dołu, u góry przechodzące w ośmiobok, przykryte barokowymi hełmami. Nad ramionami transeptu i w przestrzeni międzynawowej - empory. Kościół obronny.

Okres drugi: od 1138 do 1241 roku (najazd Mongołów),
- wskutek feudalnego rozdrobnienia - liczne dwory książęce (Łęczyca, Płock, Kraków, Sandomierz, Wiślica) oraz zakony tworzą nowe ośrodki dyspozycyjne. Poszerza się społeczny krąg fundacji, który w poprzednim okresie obejmował wyłącznie panujących, co sprzyja rozwojowi sztuki,
- w architekturze ówczesnej dominuje budownictwo klasztorne i kolegiackie,
- znaczna różnorodność układów przestrzennych: kościoły trójnawowe na planie podłużnym wznoszono w wersji dwuchórowej (z dwiema apsydami przeciwległymi), na planie krzyża łacińskiego z transeptem lub bez; kościoły jednonawowe na planie podłużnym lub centralnym (kolistym), z wydzielonym prezbiterium od wschodu lub wieżą od zachodu. Wszystkie te budowle cechuje stosunkowo niewielka skala.
Tum pod Łęczycą - kolegiata pod wezwaniem NP. Marii i św. Aleksego - trójnawowa bazylika zamknięta od wschodu trzema apsydami, posiada dwie boczne baszty w miejscach ramion transeptu oraz dwie kwadratowe wieże zachodnie, między którymi mieści się apsyda zawierająca emporę. Nawa główna przykryta pierwotnie drewnianym stropem, nawy boczne przesklepione. Materiałem konstrukcyjnym jest granit, w partiach rzeźbionych piaskowiec. Nad nawami bocznymi otwarte do wnętrza piętro odgrywa rolę triforium. Kościół obronny.
Małe budowle jednonawowe: Kościół św. Idziego w Inowlodziu, św. Mikołaja w Żarnowie, św. Jana w Prandocinie, kolegiata wiślicka.

Podobne wypracowania: