Bądź na bieżąco - RSS

Architektura polska pierwszej połowy XX wieku

Kategoria: Historia sztuki   |   Dodano: 13 marca 2011   |   Liczba słów: 371
W polskiej architekturze do drugiej wojny światowej można wyróżnić trzy nurty:

Pierwszy nurt, związany z tradycjami rodzimej architektury (budowle o charakterze narodowym) przejawiał się w dwóch wydaniach:
- formy typowe dla polskiego renesansu, neoklasycyzmu (dworki), np. stosowano renesansową attykę, arkady, kolumny, polskie dachy np. wiadukt mostu Poniatowskiego, budynki dworcowe w Gdyni, Żyrardowie, Koninie, Kielcach.
- formy wzorowane na architekturze Stanisława Witkiewicza zainspirowanej ludowym, drewnianym budownictwem Podhala. Budynki miały dekoracyjny charakter - stosowano proste, zrytmizowane formy np.: pawilon Józefa Czajkowskiego na wystawie paryskiej w 1925 roku; kościół św. Rocha w Białymstoku Oskara Sosnowskiego; zespół gmachów Wyższej Szkoły Handlowej w Warszawie Jana Koszczyca -Witkiewicza.

Drugi nurt - oficjalny, popierany przez władze i odznaczający się monumentalizmem oraz reprezentacyjnością charakteryzowały: stosowanie wzorców neoklasycznych, rezygnacja z antycznego detalu, operowanie wielkimi masami w przestrzeni, stosowanie założeń osiowych, symetrycznych, podkreślanie gzymsów, stosowanie rustyki, wprowadzanie pionowych podziałów elewacji przechodzących przez wysokość wszystkich kondygnacji. Najwięcej realizacji tego rodzaju powstało w Warszawie: klasycyzujący Bank Rolny oraz neorenesansowy Państwowy Instytut Geologiczny Mariana Palewicza; budynek Muzeum Narodowego Tadeusza Tołwińskiego; gmach Najwyższej Izby Kontroli Tadeusza Leśniewskiego; budynek PKO Adolfa Szyszko-Bohusza i gmach Biblioteki Jagiellońskiej Wacława Krzyżanowskiego w Krakowie.

Trzeci nurt - awangardowy reprezentowali architekci związani z ruchem konstruktywistycznym: Mieczysław Szczuka, Szymon Syrkus, Józef Szanajca, Bohdan Lachert, Barbara i Stanisław Brukalscy. Projektowali budynki użyteczności publicznej, prywatne wille, osiedla dla spółdzielni mieszkaniowych. Cechy tych budowli to: funkcjonalizm, prostota kubicznej bryły, wykorzystanie naturalnych właściwości użytego materiału. Architekci Praesensu współpracowali z Warszawską Spółdzielnią Mieszkaniową projektując tanie robotnicze osiedla, np. Brukalscy i Szanajca na Żoliborzu, a Helena i Szymon Syrkusowie na Rakowcu. Po zakończeniu wojny w latach 1945 - 1949 w architekturze polskiej nadal funkcjonowały obok siebie tendencje oficjalnego monumentalizmu (m.in. projekt siedziby KC PZPR Eugeniusza Wierzbickiego, Wacława Kłyszewskiego i Jerzego Mokrzyńskiego), zwolenników narodowej formy (skupieni wokół programu odbudowy zabytków po wojnie) oraz funkcjonalizmu (podjęli z rozmachem społeczne budownictwo osiedlowe, kontynuując prace rozpoczęte przed wojną).
Po roku 1949 po przyjęciu przez władze Polski doktryny realizmu socjalistycznego odrzucono funkcjonalizm jako obcy polskiej kulturze i odświeżono hasło „narodowej formy". Na kilka lat całą niemal architekturę opanował monumentalny eklektyzm np. zespół wokół placu Konstytucji w Warszawie (Stanisław Jankowski, Jan Knothe, Józef Sigalin); Ministerstwo Rolnictwa (Jan Grabowski, Stanisław Jankowski, Jan Knothe i inni); budynki administracyjne kombinatu i teatr w Nowej Hucie pod Krakowem (Maria i Janusz Ingardenowie).

Podobne wypracowania: